5 cài đặt ẩn của Windows đang âm thầm làm chậm SSD của bạn

Gần đây, máy tính của tôi cảm thấy không nhanh như trước. Các ứng dụng dường như khởi động chậm hơn và các thao tác với tập tin cũng bị lag. Tôi bắt đầu tìm hiểu bằng các công cụ quen thuộc mà tôi tin dùng, như Task Manager, Resource Monitor và CrystalDiskInfo, và tất cả đều chỉ ra vấn đề nằm ở bộ nhớ lưu trữ. Ban đầu, tôi nghĩ tới nguyên nhân hiển nhiên nhất. Tôi đoán có thể SSD đang xuống cấp hoặc bắt đầu hỏng, điều mà hầu hết mọi người sẽ nghĩ tới khi hệ thống đột nhiên trở nên chậm chạp.

Điều làm tôi ngạc nhiên là giả định đó sai đến mức nào. Sau khi đi qua một danh sách kiểm tra ngắn và sửa vài vấn đề cấp độ Windows, hệ thống của tôi cảm thấy nhanh nhẹn rõ rệt trở lại. Không phần cứng mới, không cài đặt lại, không biện pháp quá khắc nghiệt. Chỉ là một vài kiểm tra nhanh mà hầu hết mọi người không nghĩ đến. Nếu máy tính của bạn có cảm giác chậm hơn bình thường và bạn lo lắng rằng SSD của mình sắp hỏng, đây là danh sách kiểm tra tôi sử dụng trước khi đổ lỗi cho ổ một cách trực tiếp.

TRIM hoạt động như thế nào và tại sao nó quan trọng đối với hiệu suất SSD

TRIM là một trong những tính năng của SSD thực hiện nhiều công việc nặng ở nền. Khi bạn xóa các tệp trên SSD, dữ liệu thực sự không bị xóa ngay lập tức. Nếu không có TRIM, ổ đĩa sẽ không biết các khối nào thực sự trống, vì vậy nó phải thực hiện thêm công việc dọn dẹp trước khi có thể ghi dữ liệu mới. Theo thời gian, công việc thêm này tích tụ và hiệu suất từ từ giảm, đặc biệt là với nhiều lần ghi nhỏ. TRIM khắc phục điều đó bằng cách cho phép Windows thông báo cho SSD biết các khối nào không còn được sử dụng, để ổ đĩa có thể dọn dẹp chúng trước và duy trì tốc độ, thay vì liên tục phải chạy đuổi theo.

Trên hầu hết các hệ thống Windows, TRIM được bật tự động, vì vậy việc thấy nó bị tắt có thể gây ngạc nhiên. Điều này có thể xảy ra sau khi sao chép ổ đĩa, khôi phục từ một bản sao hệ thống cũ, chuyển đổi bộ điều khiển lưu trữ hoặc nâng cấp từ một phiên bản Windows cũ hơn nhiều. Nói cách khác, điều này không có nghĩa là SSD của bạn đang gặp sự cố. Nó chỉ có nghĩa là Windows đã ngừng gửi lệnh TRIM vào một lúc nào đó, thường là mà không báo hiệu rõ ràng.

Kiểm tra xem TRIM có được bật hay không chỉ mất một phút. Mở menu Bắt đầu, gõ Command Prompt, nhấn chuột phải vào nó và chọn Chạy với quyền quản trị viên.

Trong cửa sổ lệnh, gõ lệnh sau và nhấn Enter.

fsutil behavior query DisableDeleteNotify

Nếu bạn thấy giá trị là 0, TRIM đang được bật và hoạt động bình thường. Nếu nó trả về 1, TRIM bị tắt. Trên hệ thống của tôi, TRIM trả về giá trị 1, có nghĩa là nó bị tắt vì một lý do nào đó. Nếu bạn gặp tình trạng này, hãy bật nó bằng cách chạy lệnh này, nhấn Enter, và sau đó bạn đã xong.

fsutil behavior set DisableDeleteNotify 0

Không cần khởi động lại, và không có nhược điểm nào khi bật nó trên ổ SSD. Đây là một trong những kiểm tra nhanh nhất mà bạn có thể thực hiện, và nó loại bỏ một nguyên nhân phổ biến gây chậm hệ thống trước khi nó dẫn đến những vấn đề hiệu suất lớn hơn.

Cách firmware ảnh hưởng đến hiệu suất và độ ổn định của SSD

Firmware của SSD là một thứ dễ bị bỏ qua, chủ yếu vì Windows không bao giờ hiển thị nó một cách có ý nghĩa. Tuy nhiên, firmware kiểm soát cách ổ đĩa xử lý bộ nhớ đệm, thu gom rác, cân bằng hao mòn, và thậm chí phản ứng với một số khối lượng công việc nhất định. Khi firmware lỗi thời, hiệu suất có thể giảm một cách tinh vi, đặc biệt sau các bản cập nhật hệ điều hành hoặc những khoảng thời gian dài sử dụng nặng. Trong một số trường hợp, nhà sản xuất cũng sửa các lỗi hiệu suất một cách rõ ràng hoặc các vấn đề tương thích thông qua các bản cập nhật firmware, nhưng nếu bạn không bao giờ tìm kiếm, bạn sẽ không bao giờ biết rằng các bản sửa đó tồn tại.

Kiểm tra firmware của SSD thường có nghĩa là phải truy cập trực tiếp vào nhà sản xuất. Các công cụ như CrystalDiskInfo sẽ hiển thị phiên bản firmware hiện tại, sau đó bạn có thể so sánh với những gì được liệt kê trên trang hỗ trợ của nhà cung cấp hoặc trong tiện ích chính thức của họ. Hầu hết các thương hiệu SSD lớn đều cung cấp một công cụ cập nhật đơn giản để xử lý quá trình này cho bạn, nhưng bạn nên luôn sao lưu đầy đủ trước khi can thiệp vào firmware.

Trong trường hợp của tôi, firmware của SSD chưa được cập nhật, và việc cập nhật nó đã loại trừ thêm một nguyên nhân tiềm ẩn gây chậm. Điều đó không yêu cầu phải thay gì cả, nhưng đó là một bước quan trọng trước khi đổ lỗi cho chính ổ đĩa.

Không gian trống thấp ảnh hưởng đến hiệu suất ghi của SSD như thế nào

Trên một ổ SSD, dung lượng trống trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả công việc của bộ điều khiển. Nếu không có đủ không gian để hoạt động, hiệu suất, đặc biệt là hiệu suất ghi, sẽ giảm nhanh hơn nhiều so với mong đợi của hầu hết mọi người. Khi ổ đĩa trở nên quá đầy, nó mất không gian để 'thở', và hiệu suất, đặc biệt là hiệu suất ghi, có thể giảm mạnh. Đó là lý do tại sao một ổ SSD mới, khi được đánh giá hiệu năng cao, có thể bắt đầu cảm thấy chậm chạp khi đã đầy, ngay cả khi ổ đĩa vẫn còn hoàn toàn khỏe mạnh.

Cách khắc phục đơn giản nhất cũng là cách nhàm chán nhất: giải phóng dung lượng và giữ cho nó trống. Theo kinh nghiệm, tôi cố gắng giữ ít nhất 15 đến 20 phần trăm dung lượng SSD của mình trống để bộ điều khiển có không gian hoạt động. Điều đó có nghĩa là gỡ bỏ phần mềm tôi không còn sử dụng, xóa các tệp tải về lớn, và chuyển các phương tiện hoặc lưu trữ ra khỏi ổ nếu cần. May mắn thay, SSD của tôi còn rất nhiều không gian nên tôi đã có thể loại trừ nguyên nhân này như một vấn đề.

Nếu bạn muốn tiến thêm một bước, một số công cụ SSD cho phép bạn đặt riêng không gian overprovision, nhưng ngay cả khi không làm điều đó, việc để một phần không gian trống hợp lý cũng đạt được mục tiêu tương tự.

Bộ nhớ đệm ghi hoạt động như thế nào và tại sao nó quan trọng

Ghi bộ nhớ đệm là một trong những cài đặt của Windows mà hầu hết mọi người hiếm khi động đến, nhưng nó có thể thực sự ảnh hưởng đến hiệu suất SSD hàng ngày. Khi được bật, Windows có thể gom nhóm và sắp xếp lại các thao tác ghi theo cách giúp ổ đĩa không phải liên tục dừng và khởi động. Nếu bị tắt, mỗi thao tác ghi nhỏ phải được thực hiện ngay lập tức, điều này có thể khiến việc sao chép tệp, cài đặt phần mềm và hoạt động hệ thống nói chung cảm thấy chậm hơn rõ rệt. Windows đôi khi sẽ tắt ghi bộ nhớ đệm sau một số lỗi nhất định, thay đổi trình điều khiển hoặc các sự kiện về điện, và điều này không phải lúc nào cũng được thông báo rõ ràng.

Kiểm tra nó rất đơn giản. Mở Trình quản lý Thiết bị, mở rộng mục Ổ đĩa, nhấp chuột phải vào SSD của bạn và chọn Thuộc tính.

Trong tab Chính sách, hãy đảm bảo rằng tùy chọn Bật bộ nhớ đệm ghi trên thiết bị được chọn. Đối với hầu hết các hệ thống máy tính để bàn và laptop, việc giữ tùy chọn này bật là an toàn và được khuyến nghị, đặc biệt nếu bạn đang sử dụng hệ thống có pin hoặc nguồn điện đáng tin cậy.

Khi tôi xác nhận rằng nó đã được bật, tôi có thể loại bỏ nó như một nguyên nhân tiềm ẩn khác gây chậm và tiếp tục kiểm tra danh sách các mục cần kiểm tra.

Cách xác định hoạt động đĩa nền trong Windows

Trước khi cho rằng SSD của bạn gặp vấn đề, bạn nên kiểm tra xem liệu nó chỉ đang bận hay không. Một SSD khỏe mạnh có thể cảm thấy chậm nếu có gì đó trong nền liên tục đọc hoặc ghi dữ liệu vào nó. Các công cụ đồng bộ đám mây, quét virus, lập chỉ mục tìm kiếm, sao lưu và cập nhật Windows đều có thể khiến hoạt động ổ đĩa tăng cao trong thời gian dài mà không làm rõ lý do. Trong trường hợp của tôi, tôi sử dụng Syncthing để giữ các thư mục đồng bộ giữa nhiều hệ thống, và ban đầu tôi nghi ngờ rằng điều đó có thể góp phần làm chậm hệ thống.

Một cái nhìn nhanh trong Windows đã làm mọi thứ rõ ràng hơn. Trong Task Manager, tôi quan sát cột Disk và có thể thấy khi nào việc sử dụng ổ đĩa giữ mức cao liên tục thay vì chỉ tăng đột ngột. Resource Monitor còn làm cho việc xác định chính xác điều gì đang xảy ra trở nên dễ dàng hơn, hiển thị chính xác các tiến trình nào đang truy cập ổ đĩa trong thời gian thực.

Đặc biệt, Syncthing thực hiện nhiều thao tác với các tệp nhỏ khi quét hoặc đồng bộ, điều này có thể làm cho SSD cảm thấy chậm hơn trong khi nó đang chạy, ngay cả khi ổ đĩa vẫn hoạt động bình thường. Khi tôi tính đến hoạt động nền đó, việc phân biệt giữa một SSD thực sự chậm và một SSD chỉ đang bận thực hiện công việc của nó trở nên dễ dàng hơn nhiều.

Đến khi tôi hoàn tất việc kiểm tra danh sách này, rõ ràng là ổ SSD của tôi hoàn toàn không gặp sự cố. Nguyên nhân là do một số vấn đề nhỏ của Windows, các hoạt động nền và một vài cài đặt dễ bỏ qua đã dần làm giảm hiệu suất theo thời gian. Khi những vấn đề đó được giải quyết, hệ thống của tôi cảm thấy nhanh nhẹn hơn rõ rệt mà không cần thay phần cứng hay cài lại Windows.